කලාව මිනිසා ජීවත් කරවනවා ද..? මිනිසා කලාව ජීවත් කරවනවා ද..? නොඑසේ නම් මේ අන්ත දෙකම මායාවක් ද..?

“කලාව මිනිසා ජීවත් කරවනවා” කියන අදහසත්, “මිනිසා කලාව ජීවත් කරවනවා” කියන අදහසත් — දෙකම අර්ධ සත්‍යයන් විය හැකිය. ඒ නිසාම දෙකම එකවර සත්‍යද, එකවර මායාවක්ද වෙයි.

කලාව නැති මිනිස් ජීවිතයක් ගැන සිතන්න. එම ජීවිතය ක්‍රියාකාරී විය හැකිය, නමුත් අර්ථවත් වීම අඩු විය හැකිය. ගීතයක්, කවියක්, සිතුවමක්, කතාවක් — මිනිසාගේ අභ්‍යන්තර අඳුරට ආලෝකයක් එක් කරයි. කැඩී-බිදී ගිය මනුෂ්‍යයෙකු නැවත එකතු කරනවා. එම අර්ථයෙන් කලාව මිනිසා “ජීවත් කරවනවා”.

නමුත්, කලාවටත් ශරීරයක් නැහැ. කලාව හුස්ම ගන්නේ මිනිසාගෙන්. කවියෙක් නැති නම් කවියක් නැහැ. ශ්‍රෝතෘයෙක් නැති නම් සංගීතය නිශ්ශබ්ද වෙයි. මතක තබා ගන්නා හදවතක් නැති නම් චිත්‍රයක් මිය යයි. එම අර්ථයෙන් මිනිසා තමයි කලාව ජීවත් කරවන්නේ.

ඒත් ගැඹුරුම තැනදී, මෙම දෙකම වෙන වෙනම පවතිනවා කියන අදහසම මායාවක් විය හැකිය. ඒ මන්ද කලාව සහ මිනිසා කියන්නේ වෙන්වූ තත්ත්වයන් දෙකක් නොවෙයි. කලාව කියන්නේ මිනිසාගේ අභ්‍යන්තරය බාහිර වීම. මිනිසා කියන්නේ කලාවට හැඩයක් දෙන ජීවී අත්දැකීම.

ඒ නිසා, කලාව මිනිසාගෙන් උපදිනවා, නැවත එම කලාව මිනිසා නැවත උපදවනවා. මේ ක්‍රියාවලිය හරියට හුස්ම ගැනීම සහ හුස්ම පිට කිරීම වගේ චක්‍රයක්. කවුද කාව ජීවත් කර වන්නේ කියන ප්‍රශ්නයට වඩා, සමහරවිට ගැඹුරු ප්‍රශ්නය මිනිසා සහ කලාව අතර ගලා යන ඒ අද්භූත ජීව බලය කුමක්ද යන්න විය හැකිය. මිනිසා සහ කලාව අතර ගලා යන ඒ අද්භූත ජීව බලය කුමක්ද..?

මිනිසා සහ කලාව අතර ගලා යන ඒ අද්භූත ජීව බලය සමහරවිට “අර්ථය සෙවීම” විය හැකිය. මිනිසා ජීවත් වන්නේ කෑම, නින්ද, ආරක්ෂාව සඳහා පමණක් නොවෙයි. ඔහුට අවශ්‍ය වන්නේ, “මගේ වේදනාවට තේරුමක් තිබුණාද..?” “මේ ආදරය ඇත්තක්ද..?” “මම කවුද..?” කියන ප්‍රශ්නවලට ස්පර්ශයක්.

කලාව එම ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දෙන්නේ නැහැ. නමුත් ඊට “ශබ්දයක්”, “රූපයක්”, “නිශ්ශබ්දයක්” ලබා දෙනවා. කවියක් කියවද්දී අපිට දැනෙන්නේ “මේ මගේම හිත” කියලා. ගීතයක් ඇසෙද්දී අපි නොකියූ දුකක් එහි ඇහෙනවා. චිත්‍රයක් ඉදිරියේ වචනවලට නොහැකි යමක් හදිසියේම හිතට වැටෙනවා.

ඒ මොහොතේ, කලාව සහ මිනිසා අතර ගලා යන්නේ “තොරතුරු” නොවෙයි — “අත්දැකීම”.ඒ අත්දැකීම ආත්මයෙන් ආත්මයට යන නිහඬ සංවාදයක්. ඒ ජීව බලයට නාම කිහිපයක් දෙන්න පුළුවන්: කෙනෙකු එම අත්දැකීමට “චේතනාව” කියයි, තවත් කෙනෙකු “රසය” කියයි,

බෞද්ධ දෘෂ්ටියකින් “විඥානයේ ස්පන්දනයක්” කියන්න පුළුවන්, දාර්ශනිකයෙක් “අර්ථය නිර්මාණය කිරීමේ බලය” කියයි, කවියෙක් නම් “අනන්තයට ඇති පිපාසය” කියාවි. නමුත්, ඒ සියලු නාමවලටත් එහා ගිය තැනක, එම අත්දැකීම මෙවැන්නක් විය හැකිය: “තනිව සිටිය නොහැකි ජීවිතය, තවත් හදවතක් සොයන චලනය.”